Porodična penzija: pitanja i odgovori o pravu i iznosu

Porodična penzija je penzija koju posle smrti osiguranika ili penzionera dobijaju članovi njegove porodice: supružnik, deca, a pod određenim uslovima i roditelji. Pravo nije automatsko i ne pripada svima jednako. Zavisi od staža preminulog, godina i zdravstvenog stanja supružnika, školovanja dece i toga da li je preminuli izdržavao člana porodice.

Kada ljudi pretražuju porodična penzija pitanja i odgovori, najčešće ih zanima isto: da li imaju pravo, koliko će dobiti i da li smeju da rade. U ovom vodiču su odgovori na ta pitanja, zasnovani na Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju: ko ima pravo, pod kojim uslovima udova, udovac i deca, koliko iznosi porodična penzija, da li korisnik može da radi i kada se pravo gubi. Tekst je informativan; o vašem pravu odlučuje Republički fond za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO fond).

Kada nastaje pravo na porodičnu penziju

Pravo na porodičnu penziju mogu da ostvare članovi porodice preminulog koji je ispunio jedan od uslova iz zakona:

• bio je osiguranik sa najmanje pet godina staža osiguranja;
• ispunio je uslove za starosnu, prevremenu starosnu ili invalidsku penziju;
• bio je korisnik starosne, prevremene starosne ili invalidske penzije.

Ako je smrt nastala kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, članovi porodice stiču pravo na porodičnu penziju bez obzira na dužinu staža preminulog. Pravo na porodičnu penziju ne može ostvariti lice koje je smrt osiguranika prouzrokovalo namerno ili krajnjom nepažnjom.

Ko ima pravo na porodičnu penziju

Zakon razlikuje članove uže i šire porodice. Članovi šire porodice imaju pravo samo ako nema članova uže porodice, ili ako penzija članova uže porodice ne dostiže pun iznos osnova.

Porodična penzija za udovu

Udova stiče pravo na porodičnu penziju ako je do smrti supružnika ili vanbračnog partnera navršila 53 godine života. Pravo ima i bez obzira na godine ako je do smrti supružnika, ili u roku od godinu dana posle smrti, postala potpuno nesposobna za rad, kao i ako je ostalo dete koje ima pravo na porodičnu penziju, a ona obavlja roditeljsku dužnost prema njemu.

Udova koja do smrti supružnika nije navršila 53, ali je navršila 45 godina, stiče pravo kada navrši 53 godine. Udova koja je pravo stekla zbog nesposobnosti za rad ili zbog dece, pa u toku korišćenja prava navrši 53 godine, trajno zadržava porodičnu penziju.

Porodična penzija za udovca

Za udovca važe ista pravila, ali je starosna granica 58 godina. Udovac stiče pravo ako je do smrti supruge navršio 58 godina, ako je postao potpuno nesposoban za rad do smrti supruge ili u roku od godinu dana posle nje, ili ako obavlja roditeljsku dužnost prema deci koja imaju pravo na porodičnu penziju. Ako u toku korišćenja prava navrši 58 godina, pravo zadržava trajno.

Vanbračni partner i trajanje braka

Pravo na porodičnu penziju ima i vanbračni partner, a postojanje vanbračne zajednice utvrđuje se u vanparničnom sudskom postupku. Supružnik i vanbračni partner mogu ostvariti pravo ako su brak ili zajednica trajali najmanje tri godine, ili ako sa preminulim imaju zajedničko dete.

Porodična penzija za decu

Dete ima pravo na porodičnu penziju do navršenih 15 godina, bez obzira na školovanje. Posle toga pravo traje do završetka školovanja, ali najduže do 20 godina ako pohađa srednju školu, odnosno do 26 godina ako studira. Pravo imaju deca rođena u braku i van braka, usvojena deca, a pod uslovom da ih je preminuli izdržavao i pastorčad, unučad, braća i sestre i druga deca bez roditelja.

Dete koje je nesposobno za samostalan život i rad ima pravo na porodičnu penziju dok ta nesposobnost traje. Ako je školovanje prekinuto zbog bolesti, pravo se produžava za onoliko vremena koliko je dete izgubilo od školovanja. Deca starija od 15 godina dostavljaju PIO fondu potvrdu o školovanju, jer je to uslov za dalju isplatu.

Kada se smatra da je preminuli izdržavao člana porodice

Za decu koja nisu rođena ni usvojena od strane preminulog, kao i za roditelje, uslov je izdržavanje. Smatra se da je preminuli izdržavao člana porodice ako mesečni prihodi tog člana u prethodnom kvartalu nisu prelazili iznos najniže penzije. U prihode se ne računaju, između ostalog, dečiji i roditeljski dodatak, porodična penzija po drugom roditelju i primanja po osnovu učeničkog i studentskog standarda.

Koliko iznosi porodična penzija

Iznos porodične penzije u Srbiji nije fiksan, nego zavisi od penzije preminulog. Visina porodične penzije određuje se od starosne ili invalidske penzije koju je preminuli primao, odnosno koja bi mu pripadala u trenutku smrti. Procenat zavisi od broja članova porodice koji imaju pravo:

Porodična penzija iznos kada je korisnika više

Polazna osnova je uvek penzija preminulog, a ne primanja članova porodice. Kada penziju koristi više članova porodice, ukupan iznos se deli na jednake delove. Ako pravo imaju i članovi uže i članovi šire porodice, članovima uže porodice pripada iznos po procentima iz tabele, a članovima šire porodice ostatak do punog iznosa. Visina porodične penzije, kao i druge penzije, usklađuje se jednom godišnje. Kako se računa starosna penzija, od koje se porodična određuje, objašnjavamo u tekstu o visini penzije u Srbiji.

Kada jedan od korisnika izgubi pravo

Ako porodičnu penziju koristi više članova, pa nekom od njih pravo prestane, na primer detetu kada završi školovanje, ostalim članovima se ponovo određuje visina penzije. Novi iznos pripada od narednog dana od dana kada je jednom korisniku prestalo pravo.

Da li korisnik porodične penzije može da radi

Ovo je jedno od najčešćih pitanja. Korisniku porodične penzije koji stekne svojstvo osiguranika, na primer zaposli se ili registruje delatnost, isplata porodične penzije se obustavlja. Izuzetak postoji za rad po ugovoru kod kog je mesečna ugovorena naknada niža od najniže osnovice osiguranja zaposlenih, koja u 2026. godini iznosi 51.297 dinara: tada se porodična penzija i dalje isplaćuje.

Obustava nije isto što i gubitak prava. Kada zaposlenje prestane, isplata porodične penzije može da se nastavi ako su uslovi i dalje ispunjeni. Zato je važno da PIO fond obavestite o svakoj promeni, kako ne biste morali da vraćate isplaćeni novac.

Da li se porodična penzija gubi novim brakom

Ne. Udova ili udovac ne gube porodičnu penziju ako sklope novi brak ili zasnuju vanbračnu zajednicu, a to nema uticaja ni na pravo dece.

Porodična i sopstvena penzija

Ako član porodice ima pravo i na sopstvenu starosnu ili invalidsku penziju i na porodičnu penziju, može da koristi samo jednu od njih, po sopstvenom izboru. Najčešće se bira veća.

Gubitak porodične penzije

Pravo na porodičnu penziju prestaje kada prestanu uslovi pod kojima je stečeno, na primer:

• dete navrši 15 godina, a ne nastavi školovanje, odnosno završi školovanje ili navrši 20, odnosno 26 godina;
• udovi ili udovcu koji su pravo stekli zbog dece prestane roditeljska dužnost, a nisu navršili propisane godine;
• prestane nesposobnost za rad na osnovu koje je pravo stečeno;
• korisnik se opredeli za drugu penziju.

Udova kojoj je pravo prestalo pre 53, ali posle 45 godina, može ponovo da ostvari pravo kada navrši 53 godine.

Kako se podnosi zahtev

Zahtev za porodičnu penziju podnosi se filijali PIO fonda prema mestu prebivališta. Uz zahtev se po pravilu prilaže izvod iz matične knjige umrlih, dokazi o srodstvu (izvodi iz matične knjige venčanih i rođenih), za decu stariju od 15 godina potvrda o školovanju, a po potrebi i presuda o vanbračnoj zajednici, dokaz o izdržavanju ili medicinska dokumentacija o nesposobnosti za rad. Tačan spisak zavisi od slučaja, a deo podataka fond pribavlja po službenoj dužnosti.

Zvanična uputstva i obrasci dostupni su na sajtu PIO fonda.

Porodična penzija isplata

Porodična penzija se isplaćuje mesečno, kao i druge penzije, preko PIO fonda. Kada je korisnika više, svaki dobija svoj jednaki deo, a ako neki od njih žive odvojeno, ukupan iznos se deli na jednake delove. Ako je preminuli bio penzioner, prvu isplatu porodične penzije treba očekivati tek posle rešenja, pa zahtev podnesite što pre posle smrti.

Povezane teme

Ako je preminuli bio zaposlen, porodici mogu pripasti i neisplaćena zarada i druga primanja do dana smrti. Pravila o otpremnini pri odlasku u penziju objašnjavamo u tekstu o otpremnini za penziju, a o invalidskoj penziji, od koje se porodična može određivati, u vodiču o invalidskoj penziji. Pravna pitanja oko nasleđa i imovine često prate porodičnu penziju; za ostavinski postupak i overu dokumenata korisno je znati kada je potreban notar. Za poreska i administrativna pitanja proverene knjigovodstvene agencije pronaći ćete na platformi Feruvi.

Zaključak

Porodična penzija pripada članovima porodice preminulog koji je imao najmanje pet godina staža ili je ispunio uslove za penziju, a kod smrti zbog povrede na radu bez obzira na staž. Udova stiče pravo sa 53, a udovac sa 58 godina, ili ranije ako su nesposobni za rad ili se staraju o deci sa pravom. Deca imaju pravo do 15 godina, a uz školovanje do 20 ili 26. Iznos je 70% penzije preminulog za jednog člana, do 100% za četiri i više članova, a zaposlenje korisnika obustavlja isplatu.