Nacionalni parkovi Srbije: vodič kroz svih pet

Ukratko: Srbija ima pet nacionalnih parkova, Frušku goru, Đerdap, Taru, Kopaonik i Šar planinu. Svaki od njih štiti poseban predeo, od ravničarske planine i najveće rečne klisure u Evropi, preko kanjona Drine, do najviših vrhova i glacijalnih jezera. Ovaj vodič donosi pregled svih pet nacionalnih parkova Srbije, sa godinom osnivanja, tim po čemu su poznati, biljnim i životinjskim svetom, šta u njima videti, kako do njih i kada ih posetiti, uz tabele za brzo poređenje.

Šta je nacionalni park

Nacionalni park je najviši stepen zaštite prirode, područje izuzetne prirodne vrednosti u kojem se čuvaju predeli, biljni i životinjski svet i kulturno nasleđe. U nacionalnim parkovima važe posebna pravila ponašanja, jer je cilj da se priroda sačuva netaknutom za buduće generacije. Srbija zvanično ima pet nacionalnih parkova, a svaki predstavlja drugačiji tip predela, pa se izbor lako uskladi sa tim šta volite. Pored njih, zemlja ima i brojne parkove prirode i rezervate, ali status nacionalnog parka nose samo ovih pet.

Pet nacionalnih parkova Srbije, pregled

Tabela daje brz pregled svih pet, sa godinom kada su dobili status nacionalnog parka i onim po čemu su najpoznatiji.

Fruška gora, najstariji park

Fruška gora je najstariji nacionalni park u Srbiji, proglašen 1960. godine. Reč je o usamljenoj planini u Panonskoj niziji, iznad Novog Sada, poznatoj po blagim šumovitim brdima, lipovim šumama i vinogradima na obroncima. Zbog blizine Beogradu i Novom Sadu omiljena je za jednodnevni izlet.

Biljni i životinjski svet

Fruška gora je pod zaštitu stavljena upravo zbog raznovrsnog biljnog i životinjskog sveta, sa bogatim listopadnim šumama, retkim biljkama i mnogo vrsta ptica. Lipove šume su joj zaštitni znak, a med sa Fruške gore nadaleko je poznat.

Manastiri i vinski putevi

Na Fruškoj gori nalazi se čak šesnaest fruškogorskih manastira, pa je zovu i Srpska Sveta gora. Uz njih su i Stražilovo sa grobom pesnika Branka Radičevića, vinske ture, vidikovci i staze za šetnju i biciklizam, a sve se lako spaja sa obilaskom Sremskih Karlovaca.

Đerdap, najveći park

Đerdap je najveći nacionalni park u Srbiji po površini, na istoku zemlje uz Dunav, a status je dobio 1974. godine. Priroda je bogata, sa risom, medvedom i retkim biljkama, a do Golupca se iz Beograda stiže za oko dva sata, pa je i za jednodnevni izlet.

Đerdapska klisura i Golubac

Srce parka je Đerdapska klisura, poznata i kao Gvozdena vrata, najveća i najduža rečna klisura u Evropi. Na njenom ulazu stoji obnovljena Golubačka tvrđava, jedan od najlepše uređenih srednjovekovnih gradova u zemlji. Vidikovci nad klisurom pružaju neke od najlepših prizora u Srbiji.

Lepenski Vir i rimsko nasleđe

U parku je i praistorijsko naselje Lepenski Vir, jedno od najstarijih u Evropi, sa muzejom nad nalazištem. Nedaleko je i rimska Trajanova tabla, spomen na gradnju puta kroz klisuru. Priroda i istorija se ovde prepliću kao malo gde.

Tara, kanjon Drine

Nacionalni park Tara na zapadu Srbije proglašen je 1981. godine, zbog očuvanih šumskih predela i velike raznovrsnosti biljnog i životinjskog sveta. Oko tri i po sata je od Beograda i idealna za vikend, a lako se spaja sa obližnjom Mokrom Gorom.

Kanjon Drine i Banjska stena

Najpoznatiji prizor Tare je vidikovac Banjska stena, sa pogledom na smaragdni kanjon Drine i čuvenu kućicu na steni kod Bajine Bašte. Uz njega su i jezera Zaovine i Perućac i brojne staze za pešačenje kroz šumu, u kojoj žive medvedi i mnoge druge vrste.

Pančićeva omorika

Tara je dom Pančićeve omorike, endemične i reliktne vrste smrče koju je otkrio Josif Pančić i koja u divljini raste samo u ovom kraju. Ovo drvo je jedan od simbola srpske prirode i jedan od glavnih razloga zaštite parka.

Kopaonik, najviši park

Kopaonik je najviši nacionalni park u Srbiji i najveći skijaški centar u zemlji, a status je dobio 1981. godine. Oko četiri sata je od Beograda, pa se posećuje za produženi vikend, a poznat je i po endemskim biljkama koje rastu samo na ovim visinama.

Skijanje i planinarenje

Zimi je Kopaonik glavna skijaška destinacija, sa uređenim stazama i centrom, a leti postaje baza za planinarenje i vožnju biciklom kroz zaštićenu prirodu. Zbog toga je jedini park koji je podjednako privlačan i zimi i leti.

Pančićev vrh i endemske biljke

Najviši vrh, Pančićev vrh, visok je oko 2017 metara i na njemu se nalazi mauzolej Josifa Pančića. Na Kopaoniku je i vodopad Jelovarnik, jedan od najviših u zemlji, a okolne visine dom su retkih endemskih biljaka koje čine park posebno vrednim.

Šar planina, jug Srbije

Šar planina je najmlađi nacionalni park u Srbiji, osnovan 1986. godine, na jugu zemlje. Reč je o visokoplaninskom predelu sa oštrim vrhovima, prostranim pašnjacima i glacijalnim jezerima, koji se odlikuje velikim brojem endemskih biljnih i životinjskih vrsta.

Vrhovi i glacijalna jezera

Predeli Šar planine su surovi i lepi, sa jezerima nastalim od nekadašnjih lednika i vrhovima pogodnim za visokoplaninsko pešačenje. Privlače ljubitelje divljine i planinare koji traže mir dalje od turističkih centara.

Šta raditi u kom parku

Svaki park nudi drugačiji doživljaj, pa izbor zavisi od toga šta volite i u koje doba godine putujete.

Saveti za posetu nacionalnom parku

U nacionalnim parkovima važe posebna pravila, jer je cilj zaštita prirode. Ne ostavljajte smeće, ne palite vatru izvan dozvoljenih mesta, ne uznemiravajte životinje i krećite se označenim stazama. Za planinske parkove poput Tare i Kopaonika smeštaj rezervišite unapred, naročito u sezoni i za praznike. Ponesite udobnu obuću, vodu i zaštitu od sunca, a za duže ture i mapu ili aplikaciju, jer signal ume da nestane. Za organizovan obilazak mogu pomoći turističke agencije, a za obrok domaći restorani u okolini.

Povezane destinacije

Nacionalni parkovi su samo deo prirodnih lepota Srbije. Za širi izbor pogledajte vodič o najlepšim mestima u Srbiji, a ako polazite iz prestonice, Fruška gora i Đerdap su među top opcijama u vodiču o izletima iz Beograda. Za produženi prolećni vikend dobro dođe i vodič gde za Prvi maj, a porodicama vodič o putovanju sa decom po Srbiji.